ΝΕΡΟΜΥΛΟΣ


Άρτεμις  Γ.         ..............................................................................................................

 

Νερόμυλος Υπάτης
                     
              Ο νερόμυλος είναι μια από τις αρχαιότερες μηχανές που χρησιμοποίησε ο άνθρωπος πριν χιλιάδες χρόνια. Από την Νεολιθική εποχή υπάρχουν ευρήματα μυλόλιθων με τα οποία άλεθαν οι άνθρωποι σιτάρι το οποίο μεταποιούνταν σχεδόν αποκλειστικά σε ψωμί. Ο παλιότερος γνωστός νερόμυλος αναφέρεται ως υδρολήπτης από τον Στράβωνα. Τον 6ο αιώνα μΧ κατασκευάστηκαν από το Βελισάριο μύλοι σε πλοία που δούλευαν με τη ροή του ποταμού Τίβερη κατά την πολιορκία την Ρώμης ενώ στο νησί του Μουράνο στη Βενετία χρησιμοποιήθηκε η κίνηση της παλίρροιας καθώς το νερό ανεβαίνει και κατεβαίνει. Ο νερόμυλος αποτελεί σταθμό της ιστορίας γιατί είναι η πρώτη μηχανή που κινήθηκε με τη βοήθεια φυσικής πηγής ενέργειας, το νερό. 

                  Τα παλιότερα χρόνια σε κάθε ποτάμι σε κάθε χωριό υπήρχε και ένας νερόμυλος. Έτσι, μετά την ίδρυση του Ελληνικού κράτους, αναφέρονταν 6.000 νερόμυλοι σε όλη την επικράτεια. Τα κτίσματα των μύλων είναι λιθόκτιστα (συνήθως ένας ορθογώνιος χώρος με πατάρι καμία φόρα για τη διανυκτέρευση του μυλωνά). Η κατασκευή της στέγης είναι προσαρμοσμένη στην τοπική αρχιτεκτονική με ξύλινη σκέπη σκεπασμένη με κεραμίδια ή σχιστολιθικές πλάκες. Στη μια άκρη του κτίσματος υπήρχε συνήθως ο αλεστικός μηχανισμός, ενώ στην άλλη περίμεναν οι πελάτες, γινόταν οι συναλλαγές και η αποθήκευση. Οι νερόμυλοι χτίστηκαν κατά κύριο λόγο στην Ηπειρωτική Ελλάδα και τα μεγάλα νησιά όπου υπήρχε νερό και χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως αλεστικοί δημητριακών/ σιτηρών.
Στον ελληνικό χώρο λειτούργησαν δύο τύποι νερόμυλου:
Ο ρωμαϊκός με την όρθια εξωτερική φτερωτή (όπου η ροή του νερού ήταν μεγάλη) και κυρίως
Ο ανατολικός ή ελληνικός με την μικρότερη εσωτερική οριζόντια φτερωτή (όπου η ποσότητα του νερού ήταν μικρή και γινόταν εκμετάλλευση πίεσης από εκτόξευση ή υδατόπτωση).



ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥ

Η δέση είναι ένα τεχνικό φράγμα που κατασκευάζονταν από κορμούς δέντρων και άλλα υλικά ,όπως πέτρες και χώμα.
Το μυλαύλακο είναι ένα αυλάκι φτιαγμένο από πέτρες, άμμο και ασβέστη. Μέσω αυτού, το νερό ξεκινάει από τη δέση, καταλήγει στο μύλο. Χρειάζεται τουλάχιστον δυο φόρες το χρόνο καθάρισμα από χόρτα, κλαδιά ή χελώνες που πέφτουν μέσα ,όπως επίσης κάρβουνα και νερόφιδα που ζουν εκεί..
Το βαράρι ή αλλιώς μυλόβαγετο ή βαρέλι είναι φτιαγμένο από ξύλο ή τσίγκο και συνήθως είναι κωνοειδές στενό στο κάτω μέρος και φαρδύ επάνω. Μέσα σε αυτήν προσαρμόζεται ένα ξύλινο πλαίσιο, η κόφτρα. Με αυτήν διακόπτεται, οπότε χρειάζεται η ροή του νερού προς το βαράρι.
Το σιφούνι είναι η απόληξη του βαραριού, στο σημείο εκείνο η κάδη του είναι στενή ώστε να βγαίνει το νερό με πίεση. Έτσι ρυθμίζεται η πίεση του νερού προς την φτερωτή. Εμπρός από την τρύπα του σιφονιού είναι τοποθετημένο το σταματήρι ένα ξύλινο εξάρτημα που ανακόπτει ή ελευθερώνει την παροχή νερού.
Η φτερωτή είναι ένα είδος τροχού με διάμετρο 1,5 μέτρο περίπου, κατασκευασμένη από δύο μεταλλικά στεφάνια κι ανάμεσα τους είναι τοποθετημένα ξύλινα η μεταλλικά πτερύγια όπου χτυπάει το νερό που βγαίνει από το σιφούνι

Οι μυλόπετρες ή μυλόλιθοι και τα εξαρτήματα αυτών, είναι ίσως το σημαντικότερο τμήμα του όλου μηχανισμού ενός νερόμυλου. Η ποιότητα του πετρώματος τους, η σωστή χάραξη τους η ορθή τοποθέτηση της επάνω ώστε να μην γέρνει και άλλα μυστικά, είναι βασικά στοιχεία ώστε ο νερόμυλος να δουλεύει σωστά. Οι μυλόπετρες κατασκευάζονται από σκληρούς λίθους όπως γρανίτη και έχουν σχήμα κυλίνδρου. Οι μυλόπετρες προέρχονταν συνήθως από το Μήλο και τη Κίμωλο, των όποιων τα εδάφη είναι ηφαιστειογενή. Η ποιότητα τους ήταν άριστη, γεγονός που τις καθιστούσε ακριβότερες. Τις μυλόπετρες τις έφερναν σε κομμάτια και τις συναρμολογούσαν επί τόπου δένοντας τες με τσέρκια (μεταλλικά στεφάνια). 
Ο σταυρός ή σηκωτήρι είναι ένα εξάρτημα του μύλου με το οποίο γίνεται η ανύψωση η το κατέβασμα της άνω μυλόπετρας, ώστε το άλεσμα να βγαίνει χοντρό ή ψιλό ανάλογα με τη χρήση που προορίζεται.
Η κοφίνα ή σκαφίδα είναι μια ξύλινη κάσα σε σχήμα ανεστραμμένου κώνου, η οποία βρίσκεται επάνω από τη μυλόπετρα. Εκεί μέσα ρίχνεται ο καρπός που προορίζεται για το άλεσμα.
Η αλευροθήκη ειναι ένα ξύλινο κιβώτιο που τοποθετείται εμπρός από τις μυλόπετρες. Στο επάνω μέρος είναι ανοιχτό και το ύψος του είναι όση και η απόσταση της κάτω μυλόπετρας από το έδαφος. Στη αλευροθήκη συγκεντρώνεται το αλεύρι.  



ΓΙΑΤΙ ΧΑΘΗΚΑΝ ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ

Στη Λάρισα
                    Οι νερόμυλοι με τον πρωτόγονο για την εποχή μας τρόπο λειτουργίας άλεθαν χωρίς δαπάνη τα δημητριακά για πολλούς συνέχεια αιώνες. Όποιο ψωμί και αν προτιμούν σήμερα οι άνθρωποι, οι νερόμυλοι σ’όλα σχεδόν τα κράτη, βιομηχανικά και γεωργικά αποτελούν παρελθόν. Μετα την επαναστατική αλλαγή, οι νερόμυλοι ωστόσο πέρασαν οριστικά στην ιστορία.
              Λησμονημένοι, κατεστραμμένοι ή μισοερειπωμένοι δεν ελπίζουν σε ανάσταση. Η μια κάποια κίνηση από το 1980 να αφήσουμε τους πολύστροφους ατσαλοκύλινδρους, γιατί καταστρέφουν τα πολύτιμα συστατικά του σιταριού και να γυρίσουμε στις ολιγόστροφες μυλόπετρες, γιατί αλέθουν το πιο θρεπτικό και πιο υγιεινό αλεύρι, δεν φαίνεται να καρποφορεί. Η σημασία των νερόμυλων για την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών σίγουρα δεν είναι ίδια σε κάθε εποχή. Παλιότερα οι νερόμυλοι συνδέονταν άρρηκτα με την καθημερινή ζωή των ορεινών οικισμών. Σήμερα αυτός ο ρόλος έχει μειωθεί. Είναι βέβαιο ότι ή ανάδειξη και η προβολή των παραδοσιακών νερόμυλων μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πόλο έλξης των επισκεπτών που θέλουν να γνωρίσουν την πολιτισμική μας κληρονομία.
Πομακοχώρια

         Αυτό διαπιστώνεται συνέχεια τα τελευταία χρόνια όπου πολλοί τουρίστες επισκέπτονται τους νερόμυλους και μαθαίνουν πολλά στοιχεία του πολιτισμού μας. Ιδιαίτερα στον ελλαδικό χώρο ο νερόμυλος έχει επηρεαστεί σημαντικά και την τέχνη αφού έργα σχετικά με αυτόν έχουν εμπνευστεί μεγάλοι έλληνες ζωγράφοι, ποιητές , σκηνοθέτες, συγγραφείς κτλ.


          





Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...